बृहद्देवता के बहुविकल्पीय प्रश्न Ved Brihaddevta ke MCQs

✅ सही उत्तर:- क). द्योतमान

ति॒स्रो वाच॒: प्र व॑द॒ ज्योति॑रग्रा॒ या ए॒तद्दु॒ह्रे म॑धुदो॒घमूध॑: ।
स व॒त्सं कृ॒ण्वन्गर्भ॒मोष॑धीनां स॒द्यो जा॒तो वृ॑ष॒भो रो॑रवीति ॥ (ऋ. ७.१०१.१)

ज्योतिर्द्योतमानः प्रणवः अग्रे प्रमुखो यासां तादृशी॥

✅ सही उत्तर:- ख). वशिष्ठ

✅ सही उत्तर:- क). निवृतप्रसवा गौ

स्त॒रीरु॑ त्व॒द्भव॑ति॒ सूत॑ उ त्वद्यथाव॒शं त॒न्वं॑ चक्र ए॒षः ।
पि॒तुः पय॒: प्रति॑ गृभ्णाति मा॒ता तेन॑ पि॒ता व॑र्धते॒ तेन॑ पु॒त्रः ॥ ( ऋ. ७.१०१.३ )

अस्य पर्जन्यस्य त्वत् अन्यद्रूपं स्तरीः निवृत्तप्रसवाः गौः सा यथा न दोग्ध्री तद्ववत् वर्पुकं न भवति।

✅ सही उत्तर:- घ). द्युलोक

स्त॒रीरु॑ त्व॒द्भव॑ति॒ सूत॑ उ त्वद्यथाव॒शं त॒न्वं॑ चक्र ए॒षः ।
पि॒तुः पय॒: प्रति॑ गृभ्णाति मा॒ता तेन॑ पि॒ता व॑र्धते॒ तेन॑ पु॒त्रः ॥ ( ऋ. ७.१०१.३ )

अपि च पितुः दिवः सकाशात् पयः वृष्टचुदकं माता पृथिवी प्रति गृभ्णाति प्रतिगृह्णाति।

✅ सही उत्तर:- ग). पर्जन्य

यस्मि॒न्विश्वा॑नि॒ भुव॑नानि त॒स्थुस्ति॒स्रो द्याव॑स्त्रे॒धा स॒स्रुराप॑: ।
त्रय॒: कोशा॑स उप॒सेच॑नासो॒ मध्व॑: श्चोतन्त्य॒भितो॑ विर॒प्शम् ॥ ( ऋ. ७.१०१.४ )

विरप्शं महान्तं पर्जंन्यम् अभितः परितः मध्यः।

✅ सही उत्तर:- क). वशिष्ठ

✅ सही उत्तर:- ख). शब्दानुकरण

यदी॑मेनाँ उश॒तो अ॒भ्यव॑र्षीत्तृ॒ष्याव॑तः प्रा॒वृष्याग॑तायाम् ।
अ॒ख्ख॒ली॒कृत्या॑ पि॒तरं॒ न पु॒त्रो अ॒न्यो अ॒न्यमुप॒ वद॑न्तमेति ॥ ( ऋ. ७.१०३.३ )

अख्खलकृत्य । अख्यल इति शब्दानुकरणम् ।

✅ सही उत्तर:- क). आयु

स्तुतिस्तु नाम्ना रूपेण कर्मणा बान्धवेन च।
स्वर्गायुर्धनपुत्राद्यैर् अर्थैराशीस्तु कथ्यते॥

✅ सही उत्तर:- घ). नमस्कारात्मक, वस्तुनिर्देशात्मकं

मन्त्रदृग्भ्यो नमस्कृत्य समाम्नायानुपूर्वशः।
सूक्तर्धर्धर्चपादानाम् ऋग्भ्यो वक्ष्यामि दैवतम् ॥

✅ सही उत्तर:- ग). ऋग्वेद

मन्त्रदृग्भ्यो नमस्कृत्य समाम्नायानुतपूर्वश ।
सूक्तर्धर्धर्चपादानाम् ऋग्भ्यो वक्ष्यामि दैवतम् ॥

✅ सही उत्तर:- क). इदम् (स्त्रीलिङ्ग) षष्ठी, बहुवचन

	एकवचनम्	द्विवचनम्	बहुवचनम्
प्रथमा	इयं	इमे	इमाः
द्वितीया	इमां	इमे	इमाः
तृतीया	अनया	आभ्यां	आभिः
चतुर्थी	अस्यै	आभ्यां	आभ्यः
पञ्चमी	अस्याः	आभ्यां	आभ्यः
षष्ठी	अस्याः	अनयोः	आसाम्
सप्तमी	अस्यां	अनयोः	आसु

✅ सही उत्तर:- ग). स्वर्गयाचनपरकात्मिका

स्तुत्याशिषौ तु यास्वृक्षु दृश्येतेऽल्पास्तु ता इह।
ताभ्यश्चाल्पतरास्ताः स्युः स्वर्गो याभिस्तु याच्यते॥

✅ सही उत्तर:- ग). सूक्तं

✅ सही उत्तर:- घ). चार

[ देवता – आर्ष – अर्थ – छन्दः तु वैविध्यं च प्रजायते]

✅ सही उत्तर:- क). पर्जन्य

तिस्त्रो वाचः प्र वद ज्योतिरग्रा या एत्ददुहे मधूदोघमूधा ।
स वत्सं कृण्वन्गर्भमोषधीनां सघो जातो वृषभो रोरवीति ॥

✅ सही उत्तर:- ख). सुख

इ॒दं वच॑: प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे॑ हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑रं॒ तज्जु॑जोषत् ।
म॒यो॒भुवो॑ वृ॒ष्टय॑: सन्त्व॒स्मे सु॑पिप्प॒ला ओष॑धीर्दे॒वगो॑पाः ॥ ( ऋ. ७.१०१.५ )

मयोभुवः सुखस्य भावयित्र्यः
मयः सुखनाम ( निघण्टु ३.६ )

✅ सही उत्तर:- ख). अनुष्टुप्

✅ सही उत्तर:- ग). शब्द

गोमायुरेको भजमायुरेकः……
गोर्मायुरिव मायुः शब्दो यस्य तादृशो भवति।

✅ सही उत्तर:- ख). बहुनाम

उरू । तुवि । पुरू । भूरि……..इति द्वादश बहुनामानि

✅ सही उत्तर:- घ). यजुर्वेद

✅ सही उत्तर:- ख). गुपू रक्षणे

दे॒वहि॑तिं जुगुपुर्द्वाद॒शस्य॑ ऋ॒तुं नरो॒ न प्र मि॑नन्त्ये॒ते ।
सं॒व॒त्स॒रे प्रा॒वृष्याग॑तायां त॒प्ता घ॒र्मा अ॑श्नुवते विस॒र्गम् ॥ ( ऋ. ७.१०३.९)

जुगुपुः गोपायन्ति । काले काले रक्षन्ति । ( सायणभाष्ये )

✅ सही उत्तर:- क). पृश्निवर्ण

गोमा॑यु॒रेको॑ अ॒जमा॑यु॒रेक॒: पृश्नि॒रेको॒ हरि॑त॒ एक॑ एषाम् ।
स॒मा॒नं नाम॒ बिभ्र॑तो॒ विरू॑पाः पुरु॒त्रा वाचं॑ पिपिशु॒र्वद॑न्तः ॥

एकः पृश्निः पृश्निवर्णः । ( सायणभाष्ये )

✅ सही उत्तर:- ग). मन्त्रद्रष्टा ऋषि को

मन्त्रदृग्भ्यो नमस्कृत्वा समाम्नायानुपूर्वशः ।
सूक्तार्घधर्चपादानाम् ऋग्भ्यो वक्ष्यामि दैवतम् ॥

✅ सही उत्तर:- ग). देवता को

वेदितव्यं दैवतं हि मन्त्रे मन्त्रे प्रयत्नतः ।
दैवतज्ञो हि मन्त्रणां तदर्थमवगच्छति ॥

✅ सही उत्तर:- घ). ऋग्वेद

ऋग्भ्यः समाम्नाय
विशेष्य विशेषण

✅ सही उत्तर:- घ). दो

वैदिक तथा लौकिक

✅ सही उत्तर:- घ). दो

स्तुतिपरक, आशीर्वादपरक

स्तुतिस्तु नाम्ना रूपेण कर्मणा बान्धवेन च।
स्वर्गायुर्धनपुत्राद्यैरर्थैराशीस्तु कथ्यते ॥

✅ सही उत्तर:- घ). सूक्त

सम्पूर्णम् ऋषिवाक्यं तु सूक्तमित्यभिधीयते ।

✅ सही उत्तर:- घ). सूक्त

वैविध्यमेवं सूक्तानाम् इह विद्याद्यथातथम्।

✅ सही उत्तर:- क). आशीर्स्तुति मन्त्र का

स्तुवद्भिर्वा ब्रुवद्भिर्वा ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
भवत्युभयमेवोक्तम् उभयं ह्यर्थतः समम् ॥