प्रिय विद्यार्थियों, इस पोस्ट में CUET PG B.Ed पूर्व वर्ष प्रश्न पत्र 2023 (COQP05) Sanskrit का समाधान है। जो मुख्यतः B.Ed Language प्रवेश परीक्षा के लिए अत्यंत उपयोगी है।
Q.1 नमस्ते इत्यस्य सन्धिविच्छेदः भवति –
क). नम+स्ते
ख). नमः+ते
ग). नम्+ते
घ). नमो+ते
✅ सही उत्तर:- ख). नमः+ते
Q.2 महाभारते श्लोकानां संख्याऽस्ति –
क). एकार्बुदम्
ख). एकलक्षम्
ग). एकसहस्रम्
घ). एकशतम्
✅ सही उत्तर:- ख). एकलक्षम्
Q.3 सूचीद्वयमाश्रित्य परस्परं मेलनं कुरुत –
सूची I → सूची II
A. मुखम् → I. छन्दः
B. पादो → II. ज्योतिषम्
C. घ्राणम् → III. व्याकरणम्
D. चक्षुः → IV. शिक्षा
क). A-II, B-IV, C-I, D-III
ख). A-III, B-I, C-IV, D-II
ग). A-III, B-II, C-IV, D-I
घ). A-II, B-I, C-IV, D-III
✅ सही उत्तर:- ख). A-III, B-I, C-IV, D-II
Q.4 सूचीद्वयमाश्रित्य परस्परं मेलनं कुरुत –
सूची I → सूची II
A. येनाङ्गविकारः → I. ब्रह्मणः प्रजाः प्रजायन्ते
B. इत्यम्भूतलक्षणे → II. सः पादेन खञ्जः
C. स्पृहेरीप्सितः → III. जटाभिः तापसः
D. जिनकतुः प्रकृतिः → IV. धनाय स्पृहयति
क). A-III, B-II, C-I, D-IV
ख). A-III, B-IV, C-I, D-II
ग). A-II, B-IV, C-I, D-III
घ). A-II, B-III, C-IV, D-I
✅ सही उत्तर:- घ). A-II, B-III, C-IV, D-I
Q.5 पुराणानां संख्या कति ?
क). द्वादश
ख). त्रयोदश
ग). सप्तदश
घ). अष्टादश
✅ सही उत्तर:- घ). अष्टादश
इसे भी पढ़ें :- CUET PG B.Ed PYQS Sanskrit 2025 (COQP05)
Q.6 ‘पार्वतीपरमेश्वरौ’ पदेऽस्मिन् कः समासः विद्यते ?
क). द्विगुसमासः
ख). द्वन्द्वसमासः
ग). तत्पुरुषसमासः
घ). बहुव्रीहिसमासः
✅ सही उत्तर:- ख). द्वन्द्वसमासः
Q.7 अभिकथनम् A : बालकं क्षीरं रोचते इति वाक्यमशुद्धमस्ति। कारणम् R : यतोहि रुच् धातोः योगे चतुर्थी विभक्तिः भवति।
क). A एवं R उभयमेव सत्यम् एवं R, A इत्यस्य सम्यग् व्याख्या अस्ति
ख). A एवं R उभयमेव सत्यम् परं R, A इत्यस्य सम्यग् व्याख्या नास्ति
ग). A सत्यमस्ति परं R असत्यम्
घ). A असत्यमस्ति परं R सत्यम्
✅ सही उत्तर:- क). A एवं R उभयमेव सत्यम् एवं R, A इत्यस्य सम्यग् व्याख्या अस्ति
Q.8 ‘लभध्वे’ इति रूपं भवति –
क). प्रथमपुरुष-द्विवचने
ख). मध्यमपुरुष-एकवचने
ग). मध्यमपुरुष-बहुवचने
घ). प्रथमपुरुष-बहुवचने
✅ सही उत्तर:- ग). मध्यमपुरुष-बहुवचने
Q.9 ‘शबरी’ पात्रस्य वर्णनं कस्मिन् ग्रन्थे विद्यते ?
क). गीतायाम्
ख). रामायणे
ग). महाभारते
घ). विष्णुपुराणे
✅ सही उत्तर:- ख). रामायणे
Q.10 ‘अभितः परितः समया निकषा हा प्रतियोगे’ का विभक्तिः प्रयुज्यते ?
क). द्वितीया
ख). तृतीया
ग). चतुर्थी
घ). पञ्चमी
✅ सही उत्तर:- क). द्वितीया
इसे भी पढ़ें :- CUET PG B.Ed PYQS 2025 Hindi (COQP05) हिंदी
Q.11 शुद्धानि वाक्यानि चिनुत –
A. सः पापात जुगुप्सते
B. सः ग्रामेण वसति
C. व्याघ्रः मृगेषु हन्ति
D. मयूरः वने नृत्यति
क). A, B केवलम्
ख). B, C केवलम्
ग). C, D केवलम्
घ). A, D केवलम्
✅ सही उत्तर:- घ). A, D केवलम्
Q.12 ‘अहिंसा-सत्य-अस्तेय-ब्रह्मचर्य-अपरिग्रहाः’ एते कस्य योगाङ्गस्य भेदाः सन्ति ?
क). यमस्य
ख). नियमस्य
ग). प्राणायामस्य
घ). प्रत्याहारस्य
✅ सही उत्तर:- क). यमस्य
Q.13 अधः कथनद्वयं विद्यते –
कथनम् I : ‘अनन्तरोदीरितलक्षभाजो, पादो यदीयावुपजातयस्ताः’ इति उपेन्द्रवज्राच्छन्दसः लक्षणमस्ति।
कथनम् II : ‘त्वमेव माता च पिता त्वमेव’ इति उपेन्द्रवज्राच्छन्दसः उदाहरणमस्ति।
क). I, II उभयं कथनं सत्यमस्ति
ख). I, II उभयं कथनम् असत्यमस्ति
ग). I कथनं सत्यमस्ति किन्तु II असत्यम् अस्ति
घ). I कथनम् असत्यमस्ति किन्तु II कथनं सत्यमस्ति
✅ सही उत्तर:- ग). I कथनं सत्यमस्ति किन्तु II असत्यम् अस्ति
Q.14 पुंल्लिङ्ग ‘तत्’ शब्दस्य एकवचनपुरस्सरं रूपाणां क्रमं निर्धारयत –
A. तस्मै
B. तेन
C. तम्
D. सः
E. तस्मात्
क). D, B, A, E, C
ख). D, C, B, A, E
ग). D, E, A, B, C
घ). D, A, C, B, E
✅ सही उत्तर:- ख). D, C, B, A, E
Q.15 ‘क्तवतु’ प्रत्यययुक्तानि पदानि सन्ति –
A. पृष्टवान्
B. क्रीतवान्
C. पठितः
D. हसितः
क). A, C केवलम्
ख). C, D केवलम्
ग). A, B केवलम्
घ). B, C केवलम्
✅ सही उत्तर:- ग). A, B केवलम्
इसे भी पढ़ें :- CUET PG B.Ed PYQS 2024 (COQP05) हिंदी एवं संस्कृत
Q.16 अधः कथनद्वयं विद्यते –
कथनम् I : ‘एङः पदान्तादिति’ पूर्वरूपसन्धेः सूत्रमस्ति।
कथनम् II : ‘एङि पररूपम्’ इति पूर्वरूपसन्धेः सूत्रमस्ति।
क). I, II उभयं कथनं सत्यमस्ति
ख). I, II उभयं कथनम् असत्यमस्ति
ग). I कथनं सत्यमस्ति किन्तु II कथनम् असत्यमस्ति
घ). I कथनम् असत्यमस्ति किन्तु II कथनं सत्यमस्ति
✅ सही उत्तर:- ग). I कथनं सत्यमस्ति किन्तु II कथनम् असत्यमस्ति
Q.17 ‘अस्’ धातोः विधिलिङ्लकारे मध्यमपुरुषे त्रिषु वचनेषु रूपाणि सन्ति –
A. स्यात्
B. स्याताम्
C. स्याः
D. स्यातम्
E. स्यात
क). A, B, E केवलम्
ख). A, C, E केवलम्
ग). B, C, E केवलम्
घ). C, D, E केवलम्
✅ सही उत्तर:- घ). C, D, E केवलम्
Q.18 एतेषु खण्डकाव्यं चिनुत –
क). रघुवंशम्
ख). किरातार्जुनीयम्
ग). मेघदूतम्
घ). मालविकाग्निमित्रम्
✅ सही उत्तर:- ग). मेघदूतम्
Q.19 ईकारान्तस्त्रीलिङ्ग ‘नदी’ शब्दस्य द्वितीयाविभक्तो बहुवचने रूपं भवति –
क). नदी
ख). नद्यः
ग). नदीः
घ). नदीभिः
✅ सही उत्तर:- ग). नदीः
Q.20 यावज्जीवेत् सुखं जीवेत्, ऋणं कृत्वा घृतं पिबेत्। भस्मीभूतस्य देहस्य पुनरागमनं कुतः।। कस्मिन् दर्शने उल्लिखितोऽयं श्लोकः ?
क). जैनदर्शने
ख). बौद्धदर्शने
ग). चार्वाकदर्शने
घ). न्यायदर्शने
✅ सही उत्तर:- ग). चार्वाकदर्शने
इसे भी पढ़ें :- CUET PG B.Ed PYQS English 2025 (COQP05)
Q.21 सूचीद्वयमाश्रित्य परस्परं मेलनं कुरुत –
सूची I → सूची II
A. अव्ययीभावसमासस्योदाहरणम् → I. नरोत्तमः
B. तत्पुरुषसमासस्योदाहरणम् → II. द्विरात्रम्
C. कर्मधारयसमासस्योदाहरणम् → III. यथाशक्ति
D. द्विगुसमासस्योदाहरणम् → IV. महाराजः
क). A-III, B-I, C-IV, D-II
ख). A-II, B-III, C-I, D-IV
ग). A-III, B-IV, C-II, D-I
घ). A-II, B-IV, C-I, D-III
✅ सही उत्तर:- क). A-III, B-I, C-IV, D-II
Q.22 अधः कथनद्वयं विद्यते –
कथनम् I : ‘पा धातोः चेतु प्रत्ययः युज्यते चेत् पुंल्लिङ्गे पिबन्, स्त्रीलिङ्गे पिबन्ती, नपुंसकलिङ्गे पिबत् एवं रूपाणि भवन्ति।
कथनम् II : पाठित्वा, लिखित्वा, स्थित्वा, खादित्वा इत्यादिपदेषु तुमुन् प्रत्ययः विद्यते।
क). I, II उभयं कथनं सत्यमस्ति
ख). I, II उभयं कथनम् असत्यमस्ति
ग). I कथनं सत्यमस्ति परे II कथनम् असत्यम्
घ). I कथनम् असत्यमस्ति परं II कथनं सत्यम्
✅ सही उत्तर:- ग). I कथनं सत्यमस्ति परे II कथनम् असत्यम्
Q.23 वर्णनां संख्यानुसारं छन्दसां क्रमं निर्धारयत –
A. शार्दूलविक्रीडितम् (19)
B. वंशस्थम् (12)
C. स्रग्धरा (21)
D. वसन्ततिलका (14)
E. मन्दाक्रान्ता (17)
क). B, C, A, E, D
ख). D, B, E, A, C
ग). B, D, E, A, C
घ). D, C, A, E, B
✅ सही उत्तर:- ग). B, D, E, A, C
Q.24 अनुप्रासः शब्दसाम्यं ……….. स्वरस्य यत् –
क). संह्रतेः
ख). साम्येऽपि
ग). वैषम्येऽपि
घ). क्रमेण
✅ सही उत्तर:- ग). वैषम्येऽपि
आशा है कि आपको वेद, CUET PG B.Ed PYQS Sanskrit 2023 (COQP05) उपयोगी और जानकारीपूर्ण लगा होगा। ऐसी ही उपयोगी जानकारी और मार्गदर्शन के लिए जुड़े रहें gopath.in & boks.in के साथ आपका सहयोग और विश्वास ही हमारी प्रेरणा है।
